क्षितिज विक्रम खनाल-
२०२३ को मे महिनादेखि २०२५ को जुलाईसम्म फेसबुकमा लेखिएका विचारहरू, भावनाहरू र अनुभूतिहरूलाई पुस्तकको रूपमा बाँधेर ल्याउने साहस कति जनासँग होला? तर घनश्याम कोइराला भने त्यही साहस लिएर आएका छन्— पुस्तक ‘#बन्छ_नेपाल’ मार्फत। यो पुस्तक कुनै काल्पनिक कथा होइन, न त केवल फेसबुक स्ट्याटसहरूको ग्रन्थ मात्र। यो हो— हामीले बाँचेको समयको प्रतिविम्ब, हामीले महसुस गरेका कुराहरूको अभिलेख, अनि भोलिको पुस्ताले पढ्नुपर्ने दस्तावेज।
आजको डिजिटल दुनियाँमा फेसबुक धेरैका लागि त केवल फुर्सदको साथी हो— जहाँ फोटो हालिन्छ, रमाइला स्ट्याटस लेखिन्छन्, अनि भोलिपल्ट ती पोस्ट हराएर जान्छन्। तर, सोच्नुस् त यदि ती स्ट्याटसहरूमा समाजप्रतिको चिन्ता, राजनीतिप्रतिको दृष्टिकोण, जनजीवनको कथाव्यथा, तथा देशप्रतिको आशा मिसिएको हो भने? अनि ती सबै विचारलाई एकै ठाँउमा संकलन गरेर, सम्पादन गरेर, किताबको रूपमा प्रस्तुत गरियो भने? घनश्याम कोइरालाले यही असम्भव जस्तो लाग्ने काम सम्भव बनाएका छन्।
‘#बन्छ_नेपाल’को भाषा सरल छ, तर प्रभावशाली। कुनै दार्शनिक शैलीमा अल्झिएको छैन, न त गम्भीर शब्दावलीले पाठकलाई डराएको छ। बरु, यस्तो लाग्छ— हाम्रै साथीले हामीलाई भन्न खोजेको कुरा हो। पढ्दै जाँदा कहिले गहभरिन्छ, कहिले रिस उठ्छ, कहिले मुस्कान आउँछ— तर बोर भने कतै लाग्दैन। किताबले तपाईंलाई सोच्न बाध्य बनाउँछ, अनि कहिले-काहीँ तपाईं आफ्नो लागि पनि प्रश्न गर्न प्रेरित गर्छ— “के म समाजप्रति यति जिम्मेवार छु?”
‘#बन्छ_नेपाल’ पढ्दा यस्तो लाग्छ, मानौँ तपाईं दुई वर्ष समय यात्रा गर्दै हुनुहुन्छ। हरेक पृष्ठमा एउटा दिनको कथा भेटिन्छ— कहिले प्रधानमन्त्रीको निर्णयको टिप्पणी, कहिले जनताको आवाजको समर्थन, कहिले व्यवस्था प्रतिको आक्रोश, त कहिले आशाको उज्यालो। यी सबै कुरा फेसबुकमा लेखिएका भए पनि, त्यसमा देखिने भावनाको गहिराइ, विश्लेषणको पक्का थालनी, र अभिव्यक्तिको स्पष्टता साँच्चिकै मन छुने खालका छन्।
हामीले संसारभर देखेका छौं— सामाजिक सञ्जालबाट सुरु भएर किताब लेख्नेहरू। Brandon Stanton ले न्यूयोर्कका सामान्य मानिसहरूको कथा Humans of New York मा लेखे। Mark Manson ले ब्लगबाट सुरुवात गरेर संसारकै चर्चित पुस्तक लेखे। Rupi Kaur ले इन्स्टाग्राममा कविता लेख्दै आफ्नो आवाज फैलाइन्। तर नेपालमा यस्तो खालको काम? थोरै नै छन्। र त्यही थोरै भित्र घनश्याम कोइरालाको यो प्रयास निकै विशेष लाग्छ।
उनको स्ट्याटसहरूमा कुनै राजनीतिक दलप्रतिको अन्ध समर्थन छैन, न त विरोधको लागि विरोध। बरु, सत्य भन्नुपर्छ भन्ने साहस छ। नागरिक भएर राज्यलाई प्रश्न गर्ने हिम्मत छ। अनि केवल दोष खोजेर चित्त बुझाउने होइन, समाधान सुझाउने जिम्मेवारी पनि। आजका फेसबुक पोस्टहरू प्रायः सेल्फी, खाना वा ट्रेन्डिङ गफमा सीमित हुँदा, कोइरालाको पोस्ट समाजप्रतिको प्रतिवद्धता बोकेको देखिन्छ।
यस पुस्तकमा राजनीति, शिक्षा, अर्थतन्त्र, सामाजिक न्याय, नैतिकता, भ्रष्टाचार, नेतृत्व, जनअपेक्षा र विवेकजस्ता बहुआयामिक विषयहरू समेटिएका छन्। कुनै एक विचार वा घटना मात्र होइन, यी पोस्टहरूले समग्र देशको मनोविज्ञान समेटेको देखिन्छ। अनि यो सब हामीसँगै बितेको हो, हाम्रो आँखै अगाडि। कोइरालाले त्यसलाई शब्दमा बाँधिदिए, हामीले बुझ्ने भाषामा।
‘#बन्छ_नेपाल’को भाषा सरल छ, तर प्रभावशाली। कुनै दार्शनिक शैलीमा अल्झिएको छैन, न त गम्भीर शब्दावलीले पाठकलाई डराएको छ। बरु, यस्तो लाग्छ— हाम्रै साथीले हामीलाई भन्न खोजेको कुरा हो। पढ्दै जाँदा कहिले गहभरिन्छ, कहिले रिस उठ्छ, कहिले मुस्कान आउँछ— तर बोर भने कतै लाग्दैन। किताबले तपाईंलाई सोच्न बाध्य बनाउँछ, अनि कहिले-काहीँ तपाईं आफ्नो लागि पनि प्रश्न गर्न प्रेरित गर्छ— “के म समाजप्रति यति जिम्मेवार छु?”
हिजोआज हामी धेरै डिजिटल सामग्री हेर्छौं— भिडियो, रील, ब्लग, पोस्ट। तीमध्ये कति सामग्री समयसँगै हराउँछन्, अनि कति सामग्रीले इतिहास बन्छन्? ‘#बन्छ_नेपाल’ यस्तो सामग्री हो, जुन इतिहास बन्ने खालको हो। भोलिका पुस्ताले आजको नेपाललाई बुझ्न खोज्दा, यसले एउटा सन्दर्भ बन्न सक्छ।
यस पुस्तकको सबैभन्दा शक्तिशाली पक्ष के हो भने— यो केवल लेखकीय कर्म होइन, यो एक सामाजिक अभियान हो। पुस्तकले भन्न खोजेको छ— “हामी सबैले सोच्नुपर्छ, बोल्नुपर्छ, लेख्नुपर्छ।” समाज परिवर्तन सरकार वा ठूला नेताबाट मात्र होइन, विचार राख्न सक्ने हरेक मानिसबाट सुरु हुन्छ। तपाईंको स्ट्याटस पनि इतिहास बन्न सक्छ— यदि त्यसमा सत्य छ भने, भावना छ भने, र समाजप्रतिको प्रतिबद्धता छ भने।
आजको युगमा यस्तो काम गर्नु सजिलो छैन। आलोचना हुन्छ, ट्रोलिङ हुन्छ, निन्दा हुन्छ। तर ती सबैलाई बेवास्ता गर्दै घनश्याम कोइरालाले दुई वर्षभन्दा बढी समयसम्म लेखेका स्ट्याटसहरूलाई एकै ठाउँमा ल्याउनु, सम्पादन गर्नु, र किताबमा रूपान्तरण गर्नु— यो सामान्य लेखकीय मेहनत मात्र होइन, यो एक प्रेरणादायी यात्राको सार हो।
यस किताबको सङ्कलन तथा सम्पादन कार्य विशाल आचार्य द्वारा गरिएको हो भने, सङ्कलन सहयोगमा रूपेश आचार्यको विशेष योगदान रहेको छ। दुबैजना युवा विद्यार्थी हुन्, जसले यो अभियानलाई पूर्णता दिन महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेका छन्। युवाहरूबाट भएको यस्तो गम्भीर, सशक्त र विचारपूर्ण योगदानले ‘#बन्छ_नेपाल’ लाई अझ गहिरो अर्थ दिएको छ।
‘#बन्छ_नेपाल’ तपाईंले पढ्नैपर्ने पुस्तक हो— यदि तपाईं विद्यार्थी हुनुहुन्छ भने सोच्न सिक्न, पत्रकार हुनुहुन्छ भने सत्य लेख्न प्रेरणा लिन, लेखक हुनुहुन्छ भने नयाँ दृष्टिकोण पाउन, र आम नागरिक हुनुहुन्छ भने तपाईंको आवाजको प्रतिनिधित्व कसरी गर्न सकिन्छ भन्ने आत्मबल बढाउन।
यो पुस्तक केवल पढ्ने होइन, महसुस गर्ने खालको हो।
विचार कहिल्यै फ्याल्ने होइन— बाँधेर राख्ने हो।
समय आउँछ, ती विचारहरूले देश बनाउँछ।
किनभने— #बन्छ_नेपाल।
